O autorze

Peter Biľak

Słowacki dizajner zamieszkały w Hadze w Holandii, specjalizujący się w pracach typograficznych z użyciem mediów elektronicznych. Projektant czcionek dla firmy FontShop International, założyciel i redaktor czasopisma „dot-dot-dot” (poświęconego projektowaniu graficznemu i szeroko pojętej kulturze wizualnej) oraz  współpracownik magazynów „Dealeatur” oraz „Designum”. Autor  książek: Illegibility (1995) i Transparency (1997).

www.peterbilak.com

Artykuł

Artykuł ukazał się w numerze 1 (IV/2001) kwartalnika 2+3D

Ilustracje

Typografia

Eureka!

Peter Biľak, 30 grudnia 2009

Eureka jest jednym z najciekawszych projektów typograficznych  zrealizowanych w Europie Wschodniej. Jej autorem jest młody słowacki dizajner Peter Biľak.

Pierwsza, szeryfowa wersja czcionki Eureka Roman pochodzi z roku 1995. Do końca tego roku gotowa była również jej forma w standardzie PostScript. Wersja bezszeryfowa Eureka Sans pojawiła się w roku 1996, a Eureka Mono przygotowana została specjalnie do publikacji Designer’s Terms wydanej przez Akademię Jana van Eycka w Maastricht w roku 1998. W latach 2000–2001, w odpowiedzi na bezpośrednie zamówienie firmy FontShop, dołączyła do nich Eureka Condensed. Obecnie pracuję nad wersją Eureka Mono Condensed, którą mam nadzieję skończyć w bieżącym roku.

Krój Eureka posiada kursywy właściwe we wszystkich odmianach wersji Sans (bezszeryfowych) oraz w kroju dziełowym odmiany szeryfowej.
W celu wyraênego odróżnienia od wersji prostej szeryfowej (Roman), kursywy są dość zwężone, gdyż ich kąt nachylenia wynosi jedynie 5 stopni.

Od swego powstania w roku 1995 Eureka była testowana w wielu bardzo zróżnicowanych zastosowaniach, takich jak druk w książkach,  czasopismach, broszurach, plakatach, a nawet na znaczkach pocztowych, jak również w grafice telewizyjnej. Każda próbka powracała do mnie, stając się przedmiotem kolejnych badań prowadzących do dalszego doskonalenia całej rodziny krojów. To niebezpieczny sposób pracy, ponieważ takie zmiany zwykle nie mają końca. Oferowane obecnie przez FontShop czcionki Eureka stanowią pewien finalny etap, na którym postanowiłem ostatecznie zamknąć prowadzone prace, chociaż nie uznaję ich jeszcze za doskonałe.

Powyżej – fragment książki Transparency – teksty angielski i słowacki pokrywają się. Autor dołączył do publikacji czerwone i niebieskie transparentne folie, które po przyłożeniu do tekstu pozwalają odczytać daną wersję językową.

Niełatwo jest scharakteryzować Eurekę w tradycyjnym systemie klasyfikacji krojów pisma. Jest ona próbą stworzenia rodziny współczesnych czcionek tekstowych, których konstrukcja łączy zalety pisma humanistycznego z cechami grotesku. Niewielka różnica między elementami grubymi i cienkimi, otwartość form oraz podkreślone szeryfy dają Eurece stabilny i mocny wyraz, umożliwiając jednocześnie zastosowanie w druku o małej rozdzielczości. Niski kontrast i niedoskonałości rysunku nadają czcionce ciepły charakter. Starałem się, by każda litera i znak były łatwo rozróżnialne, a mimo to tworzyły jednolitą „szarość” tekstu.

Eureka została specjalnie zaprojektowana do dwujęzycznej książki Transparency. Krój ten szczególnie dobrze funkcjonuje w językach ze znakami akcentowanymi oraz w publikacjach wielojęzycznych. Być może zauważyliście, że każdy krój czcionki inaczej wygląda w tekstach napisanych w różnych językach, przy czym czcionka Garamond najlepiej prezentuje się w tekstach pisanych w języku francuskim, Bodoni w języku włoskim, a Baskerville w angielskim. Większość współczesnych typografów pochodzi z krajów, w których akcentowane znaki nie są istotnym problemem. W angielskim i holenderskim akcenty są bardzo rzadkie. Inne kraje, ze względu na swoją specyfikę językową, mają problemy z używaniem czcionek zaprojektowanych w Anglii czy Holandii­. W pracach nad Eureką brałem pod uwagę przykładowe teksty w wielu językach. Widząc, na przykład, składy tekstu niemieckiego zmieniłem „ciężar” kapitalików, a pod wpływem specyficznych układów liter w wyrazach holenderskich, których wcześniej nie brałem pod uwagę, wprowadziłem korektę litery „g” oraz kerningu (odstępów między literami) w określonych parach znaków.

Wysokość „x”, jaką widzimy w większości współczesnych, zachodnich krojów pisma, jest za duża. Czcionka ma przez to trudności z przyjęciem akcentów, które w rezultacie są za małe. A przecież w wielu językach akcenty są integralną częścią alfabetu, która nie powinna być ograniczana w swej wielkości i znaczeniu. Aby utrzymać właściwy rytm tekstu, odpowiednio zmieniłem proporcje czcionki. Wysokość małych liter z dolnymi i górnymi wydłużeniami (descender i ascender) stanowi 1,7 wielkości „x”. Relatywnie zmniejszona wysokość „x” pozwoliła na taki zabieg, zapewniając równocześnie więcej miejsca dla akcentów i znaków diakrytycznych oraz nadając Eurece jej charakterystyczny wyraz. W efekcie czcionka może być spostrzegana jako od jednego do dwóch punktów mniejsza, niż jest w rzeczywistości. Z drugiej strony powiększenie interlinii oraz podkreślenie horyzontalnego charakteru liternictwa budują wyraźny ciąg tekstu, co może ułatwić proces czytania, przebiegający, jak wiadomo, wzdłuż linii poziomych. Powiększone szeryfy wizualnie równoważą większe akcenty.

Z punktu widzenia historii typografii, koncepcja powiększonych dolnych i górnych wydłużeń liter nie jest nowa. Były one szeroko stosowane w okresie powstania Garamonda, a dopiero około roku 1850 pojawiła się tendencja do ich skracania, na rzecz powiększanej wysokości „x”. Tendencja ta nasiliła się w wieku XX, stając się modelem dominującym, w którym przerysowana wielkość „x” miała się przyczynić do zwiększenia czytelności. Nawet jeśli w pewnych przypadkach podejście takie można uznać za uzasadnione, to problem czytelności jest zagadnieniem zdecydowanie bardziej złożonym.

Specyficzne proporcje Eureki sprawiają, że jest to krój ekonomiczny, pozwalający na luźniejszy układ liter. Większe odstępy międzyliterowe eliminują „bałagan” typograficzny wewnątrz tekstu, a poszczególne litery zachowują swój indywidualny charakter.

Eureka została zaprojektowana z uwzględnieniem dzisiejszego zróżnicowania możliwych zastosowań. Wersja Mono odpowiada specyficznym potrzebom grafiki ekranowej. Wszystkie odmiany kroju oparte są na tym samym szkielecie i mogą być harmonijnie łączone w jednym tekście. W roku 1997 Eureka zdobyła nagrodę National Design Award w konkursie zorganizowanym przez Słowackie Centrum Dizajnu, a w roku 2000 wyróżniona została główną nagrodą w kategorii typografii na 19. Międzynarodowym Biennale Projektowania Graficznego w Brnie.

Ilustracje pochodzą z archiwum autora

Szukaj nas na Facebooku

Szukaj