O autorze

Ryszard Bojar

1932. Projektant wzornictwa przemysłowego, grafiki użytkowej i architektury wnętrz. Absolwent warszawskiej ASP. Od 1961 roku pracował jako projektant w przemyśle oraz w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego. Od 1991 roku prowadzi Design Studio COLOR Koncept – przedstawicielstwo Skandynawskiego Instytutu Barwy w Polsce. Współzałożyciel Stowarzyszenia Projektantów Form Przemysłowych – w kadencji 1975–83 pełnił funkcje prezesa. W latach 1977–1981 wiceprezes ICSID. Autor wielu artykułów na temat wzornictwa. Do znanych jego realizacji należą m.in. identyfikacja wizualna CPN (1964–1992), system informacji wizualnej metra w Warszawie (1983–2009).

Zobacz również

Strona ICSID:
www.icsid.org

Artykuł

Artykuł ukazał się w numerze 5 (IV/2002) kwartalnika 2+3D

Teoria dizajnu

ICSID – International Council of Societies of Industrial Design

Ryszard Bojar, 20 października 2002

Niemal nazajutrz po II wojnie światowej (1946!) zorganizowano w Londynie wystawę „Britain Can Make It”, prezentującą m.in. nowy zawód: projektanta przemysłowego. W roku 1953 w Paryżu odbył się pierwszy międzynarodowy kongres projektantów. W 1955 roku Jacques Vienôt, po założeniu Institut d’Esthétique Industrielle, zaprosił do Paryża projektantów z Francji, Belgii Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Powołano tymczasowy Międzynarodowy Komitet Stowarzyszeń Projektowania Przemysłowego. W 1957 roku w Londynie, w okresie przygotowań do pierwszej powojennej wystawy światowej (EXPO Bruksela 1958), odbył się kongres założycielski ICSID-u – Międzynarodowej Rady Stowarzyszeń Projektantów Przemysłowych – z udziałem przedstawicieli 17 organizacji z 12 krajów. Wybrano Zarząd, z prezesem Peterem Mullerem-Munkiem z USA. We wrześniu 1959 roku w Sztokholmie przyjęto Statut ICSID-u i ponownie zmieniono nazwę na: Międzynarodowa Rada Stowarzyszeń Projektowania Przemysłowego.

Za główne cele działalności ICSID-u przyjęto m.in.: międzynarodową współpracę na rzecz rozwoju wzornictwa przemysłowego (industrial design); zbieranie, koordynację i rozpowszechnianie informacji o zawodzie wśród członków Rady oraz rządów, instytucji przemysłowych i społeczności międzynarodowej; wspomaganie studiów projektowych i badawczych oraz utrzymywanie wysokich standardów praktyki profesjonalnej. Peter Muller-Munk, zapytany przeze mnie w 1960 roku w Pittsburgu o możliwości przystąpienia Polski do ICSID-u, odpowiedział: „Nic prostszego, załóżcie stowarzyszenie projektantów”. Rozpoczęliśmy starania i już we wrześniu 1961 roku delegacja z Polski, jako pierwsza z krajów zza żelaznej kurtyny, wzięła udział w charakterze obserwatora w Kongresie i Walnym Zgromadzeniu ICSID-u w Wenecji, gdzie utworzono Komisję do Spraw Kształcenia Projektantów i zainaugurowano publikację biuletynu „ICSID News”.

Ostatecznemu akcesowi Polski przysłużył się film Prawo serii Andrzeja Pawłowskiego i Krzysztofa Meisnera, powstały na zamówienie i przy współpracy Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, którego projekcja wywołała aplauz uczestników Kongresu. Kolejny okres był dla nas czasem opracowywania statutu i poszukiwania właściwej nazwy dla profesji i stowarzyszenia, bowiem projektantami przemysłowymi nazywano w Polsce twórców budownictwa przemysłowego. Spośród różnych rozpatrywanych wersji zaaprobowaliśmy w końcu projektowanie (projektanta) form przemysłowych. W marcu 1963 roku Stowarzyszenie Projektantów Form Przemysłowych (SPFP) zostało formalnie zarejestrowane w Urzędzie Spraw Wewnętrznych i jeszcze w tym samym roku za zgodą Przewodniczącego Rady Wzornictwa wystąpiło o członkostwo ICSID-u na Walnym Zgromadzeniu w Paryżu, gdzie uzyskaliśmy status kandydacki. W 1965 roku w Wiedniu ratyfikowano SPFP jako członka profesjonalnego. W pracach ICSID-u uczestniczyliśmy już w okresie stażowym, organizując przy wsparciu Rady Wzornictwa i IWP sesję Grupy Praktyki Zawodowej, która odbyła się w Warszawie w 1964 roku. Andrzej Pawłowski od roku 1966 współpracował z Grupą Roboczą Kształcenia, m.in. podczas seminarium w Syracuse w USA. Od Walnego Zgromadzenia w Ottawie w 1967 był wiceprezesem, a od 1969, tj. od Kongresu i Zgromadzenia w Londynie, do 1971 – członkiem Zarządu ICSID-u. To tylko kilka przykładów, bowiem w ożywionej współpracy z ICSID-em stale brali udział liczni przedstawiciele SPFP, prowadząc sesje Kongresów, angażując się w działalność Zarządu i grup roboczych lub jako organizatorzy i uczestnicy cyklicznych warsztatów.

Członkiem profesjonalnym ICSID-u może zostać stowarzyszenie skupiające projektantów; członkostwo promocyjne przysługuje instytucjom działającym na rzecz rozwoju dizajnu, np. poprzez upowszechnianie czy promocję; placówki kształcące dizajnerów uzyskują członkostwo edukacyjne; status członka stowarzyszonego przewidziany jest dla instytucji państwowych lub komercyjnych. Oprócz SPFP dwie polskie instytucje były członkami ICSID-u – w latach 1976–1981 Sekcja Projektowania Przemysłowego Związku Polskich Artystów Plastyków oraz w latach 1993–1999 Wydział Form Przemysłowych Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Najwyższą władzę ICSID-u stanowi Walne Zgromadzenie (General Assembly), które zbiera się co dwa lata i wybiera Zarząd (Executive Board) złożony z prezesa, byłego prezesa, wiceprezesów, sekretarza generalnego, skarbnika honorowego i członków Zarządu. Byli prezesi tworzą Senat – ciało doradcze Zarządu. Działają też Grupy Robocze, np.: Praktyki Zawodowej, Kształcenia, Krajów Rozwijających się, Klęsk Żywiołowych itp., oraz Komisje, jak np.: ICSID-UNIDO, ICSID-UNESCO. W rytmie Walnych Zgromadzeń organizowane są międzynarodowe Kongresy ICSID-u poświęcone światowym problemom dizajnu. W okresach pomiędzy nimi odbywają się profesjonalne warsztaty – Interdesign – sesje projektowo-badawcze organizowane dla rozwiązywania aktualnych zadań. Obok projektantów z kraju organizatora biorą w nich udział dizajnerzy z innych krajów członkowskich, rekomendowani przez macierzyste stowarzyszenia. Co pewien czas odbywają się Regionalne Spotkania ICSID, poświęcone problemom danej strefy geograficznej, oraz Wydarzenia Lokalne ICSID (Endorsed Events) – konkursy, nagrody czy seminaria, którym organizacja patronuje i udziela poparcia. Sprawy organizacyjne i biuro prowadzi Sekretariat ICSID-u ze stałą siedzibą w Helsinkach.

Obok roboczych kontaktów z różnymi międzynarodowymi organizacjami naturalne sojusze utrzymuje ICSID z Międzynarodową Federacją Projektantów Wnętrz – IFI oraz z Radą Stowarzyszeń Projektowania Graficznego – Icograda. Wspólnie wydano ważne dokumenty: Kodeks Etyki Zawodowej oraz Międzynarodowy Regulamin Konkursów i postanowiono przemiennie organizować połączone kongresy. Pierwszy z nich, pod hasłem „Design Integration”, odbył się w Helsinkach w roku 1981, a ostatni – w 1999 w Sydney. Często odbywają się wspólne obrady Zarządów, co zresztą nie oznacza jednomyślności. Zmieniające się międzynarodowe uwarunkowania polityczne po naszej „solidarnościowej” rewolucji – rozpad ZSRR, zjednoczenie Niemiec, przeobrażenia na Bałkanach itp., zmieniły obraz członkostwa ICSID-u, do którego należała większość państwowych instytucji projektowych wymienionych krajów i regionów. Przybyły jednak nowe. Aktualny stan to 151 członków z 53 krajów wszystkich kontynentów.

Prezes ICSID-u, Augusto Morello nakłania organizacje członkowskie do refleksji nad globalnym i multidyscyplinarnym charakterem, a nawet nakładającymi się częściowo obszarami działania profesji projektanckich, co miałoby uzasadniać bardzo ścisłą współpracę, jeśli nie realizację dyskutowanej wciąż idei utworzenia jednej, wspólnej międzynarodowej organizacji projektowej. Uniwersalny charakter zainteresowań świata projektantów dobrze zilustruje przegląd haseł, pod którymi ICSID organizował swoje kongresy, począwszy od tego w Wenecji w 1961 roku: „Ku estetyce niewidocznego – Design a tradycja”. Jednym z mówców był tam sir Herbert Read, a mianem „niewidocznego” określano to, co kryło się pod obudowami maszyn czy pod maskami samochodów. Dzisiaj I-Mac wdzięczy się swym wnętrzem. Wiodący temat Kongresu w Paryżu w 1963 roku brzmiał „Plagiat – za czy przeciw?”, a w Wiedniu w 1965 – „Design a społeczeństwo”. Wówczas było to hasło nośne także dla nas. W roku 1966 Rada Wzornictwa zorganizowała w warszawskim PKiN wielką wystawę „Wzornictwo Społeczeństwu”, konfrontującą potrzeby i rozwiązania organizacyjne i twórcze wielu branż gospodarki, a premier przyznał wybranym uczestnikom nagrody za osiągnięcia w rozwoju wzornictwa i estetyki produkcji przemysłowej. Zorganizowana z tej okazji narada organizacji wzornictwa krajów-członków RWPG wykazała prymat Polski wśród sąsiadów, a nasz przykład ułatwił im sukcesywne przystępowanie do ICSID-u. Z późniejszych haseł wymieńmy jeszcze: „Duch a rzeczy materialne” z Kongresu w Kioto w 1973 roku, z wygłoszonym przez Tadao Umesao pamiętnym traktatem filozoficznym odkrywającym tajniki kultury Japonii; „Projektowanie dla człowieka i społeczeństwa” z Kongresu w Moskwie w 1975, z referatem Andrzeja Pawłowskiego o kulturze pracy; „Od łyżeczki do miasta 30 lat później” – w Mediolanie, 1983; „Zagrożony pejzaż” – w Nagoi, 1989; „Na rozdrożu” – w Lublanie, 1991; „Ludzka wioska” – w Toronto, 1997; „Wielka harmonia” – w Seulu, 2001; wreszcie anons Kongresu przygotowywanego przez Design Forum w Hanowerze na rok 2003: „Design pomiędzy innowacją przemysłową a wzrostem wymagań użytkownika”. Dzieje tego międzynarodowego profesjonalnego środowiska stanowią pasjonującą ilustrację przeobrażeń kultury materialnej współczesnego świata.

W październiku 2001 odbył się Kongres ICSID-u w Seulu. Nowym przewodniczącym Zarządu został Peter Butenschon z Norwegii. Zaproszono „siostrzane” organizacje Icograda i IFI do rozmów na temat możliwości powołania wspólnej organizacji środowisk projektowych (rozmowy były kontynuowane podczas Konferencji Icogrady w Brnie, w czerwcu 2002). Zaproponowano zmianę nazwy ICSID. Miałaby ona brzmieć: Międzynarodowa Rada Projektowania (International Council of Design, z zachowaniem dotychczasowego skrótu ICSID) i odzwierciedlać aktualne tendencje w świecie projektowym – wśród członków ICSID-u zmienia się proporcja ilościowa stowarzyszeń w stosunku do instytucji promocyjnych – w erze informacji usługi projektowe są coraz bardziej różnorodne i interdyscyplinarne. Projektowanie produktów stanowi tylko część działalności projektantów. Dlatego słowo „przemysłowe” nie opisuje całej rzeczywistości projektowej. Inicjatywa zmiany uzyskała poparcie, ale z podjęciem decyzji postanowiono poczekać do wyniku rozmów z Icogradą i IFI. Michał Stefanowski, prezes SPFP

Szukaj nas na Facebooku

Szukaj