O autorze

Michał Piasecki

Artykuł

Artykuł ukazał się w numerze 38 (I/2011) kwartalnika 2+3D

Ilustracje

Teoria dizajnu

Każdemu według potrzeb

Michał Piasecki, 23 września 2015


Artykuł archiwalny

Bezpośrednia relacja klienta i producenta, która charakteryzowała czasy przedindustrialne, zanikła w XX wieku niemal całkowicie. Dziś dominująca pozycja masowej produkcji jest zagrożona przez poszerzającą się ofertę produktów i usług dostosowanych do indywidualnych potrzeb użytkownika. W 1987 roku Stan Davies stworzył dla takich produktów i usług określenie mass customization. Alvin Toffler pisał o nich 13 lat przed Daviesem, ale ta koncepcja została spopularyzowana dopiero w 1993 roku, dzięki Mass Customization: The New Frontier of Business Competition Josepha Pine’a. Definicja mass customization, którą zaproponował wówczas Pine, mówi o zdolności do zaoferowania wszystkim klientom dokładnie tego, czego potrzebują. Ma to być powrót do doświadczenia produktów i usług z czasów przedindustrialnych, ale dostępnych na szeroką skalę i po cenie nie wyższej niż wyroby z produkcji masowej.

Standardowe pakiety CAD (cyfrowego wspomagania projektowania) umożliwiają operowanie geometrią, podczas gdy modelowanie parametryczne opiera się na definiowaniu zestawu zależności pomiędzy elementami składającymi się na dany obiekt. Takie modelowanie umożliwia tworzenie spektrum możliwych wersji produktu poprzez definicję rodzaju opisujących go parametrów. Do projektanta należy także definicja wartości, jakie mogą przyjmować parametry ze względu na estetykę, funkcjonalność, koszty itp. W literaturze akademickiej z dziedziny mass customization wielowymiarową przestrzeń, w której można umieścić wszystkie możliwe do stworzenia za pomocą danej parametrycznej definicji produkty, nazywa się przestrzenią rozwiązań. Każdy wymiar tej przestrzeni odpowiada pojedynczemu parametrowi, którym może być np. kolor lub rozmiar, ale także szybkość procesora komputerowego lub pozycja punktu kontrolnego krzywej Beziera opisującej produkowaną za pomocą wycinarek laserowych biżuterię. Nawigację po przestrzeni rozwiązań umożliwiają narzędzia do doboru parametrów, nazywane konfiguratorami.

Mass customization oznacza zwiększony wybór dostępny klientom. Barry Schwartz dowodzi, że większy wybór jest często utożsamiany z dobrobytem, a nawet z wolnością, ale jego badania sugerują, że zbyt wiele możliwości może przyczynić się do braku satysfakcji z dokonanej decyzji, nawet jeżeli jest obiektywnie dobra. Może także spowodować dezorientację i brak jakiejkolwiek decyzji. Schwartz nazwał tę sprzeczność paradoksem wyboru. Ten paradoks nie stanowi znaczącego problemu w przypadku indywidualizacji na osi producent – producent (business to business lub B2B). Indywidualizacja B2B zwykle odbywa się offline, a liczba parametrów do zdefiniowania jest tak duża, że konfigurator musi być obsługiwany przez ekspertów.

Inaczej jest w przypadku indywidualizacji na osi producent – klient (business to customer lub B2C). Większość konfiguratorów B2C jest dostępna online i obsługiwana samodzielnie przez klientów. Konfiguratory udostępniane przez branżę motoryzacyjną (m.in. Alfa Romeo, Bugatti, Toyota) dają możliwość zapoznania się z dostępną ofertą, ale żeby zamówić dany model, klient musi udać się do salonu osobiście. Konfiguratory innych branż zwykle oferują możliwość zakupu przez internet, co dodatkowo powiększa prawdopodobieństwo wystąpienia paradoksu. Klasycznym przykładem z branży IT jest konfigurator Della, a od niedawna możliwość konfiguracji oferuje również Apple. Producenci odzieży i akcesoriów nie pozostają w tyle za branżą IT. Konfigurator Freitag – firmy produkującej torby z używanych plandek samochodów ciężarowych – oferuje wybór fragmentów tkaniny, z których mają powstać poszczególne elementy przyszłego produktu. Streetshirt, Pixeltees i Spreadshirt to inne przykłady z branży odzieżowej i akcesoriów. W zestawieniach konfiguratorów dostępnych na stronach configurator‑database.com lub milkorsugar.com istotne miejsce zajmują również producenci mebli. Konfigurator Inwerk pozwala na szczegółowy wybór detali, a Smart Furniture proponuje układanie modułów mebla jak puzzli.

Powyższe przykłady mieszczą się w zaproponowanej przez Pine’a kategorii modular mass customization, czyli tworzenia indywidualnych kompozycji ze standardowych modułów. Jedyną formą zapobiegania występowaniu paradoksu wyboru, którą stosują firmy oferujące ten rodzaj indywidualizacji, jest projektowanie przestrzeni rozwiązań odpowiadającej preferencjom większości klientów. W tym przypadku projekt konfiguratora poprzedzają badania rynku, których celem jest wyłonienie najbardziej popularnych parametrów produktu. Wymiary przestrzeni rozwiązań zostają ograniczone właśnie do nich. Konfiguracja jest dzięki temu łatwiejsza i szybsza, ale taka strategia jest zwrotem w stronę logiki masowej produkcji. Proponowana przez Pine’a definicja mówiąca o zaspokajaniu potrzeb wszystkich klientów nie może być spełniona, jeżeli z ich preferencji wyciąga się średnią.
Inną receptę na paradoks wyboru znalazły firmy w pełni wykorzystujące dostępny obecnie potencjał CAM (cyfrowego wspomagania wytwarzania). Fluid Forms, Shapeways, Nervous Systems i Studio Ludens to niektóre z nich. Pine przypisałby je do kategorii full mass customization, a ich strategia opiera się na budowie emocjonalnej więzi klienta z produktem.
Użytkownicy konfiguratorów oferowanych przez Fluid Forms mogą kształtować produkowaną za pomocą stereolitografii (SLA) lampę Cassius, deformując wirtualny torus. W innej propozycji mogą zaznaczyć za pomocą Google Maps ważny dla siebie fragment globu. Jego topografia posłuży do wygenerowania kształtu misy Earth Bowl, produkowanej z użyciem frezarki CNC, lub broszki Earth Pin odlewanej w srebrze metodą traconego wosku z formy wydrukowanej 3D.

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), 
konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), 
konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), 
konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), 
konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), 
konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), 
konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), 
konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Fluid Forms (Hannes Walter i Stephen Williams), 
konfigurator Earth Bowl Pinstripe

Druk 3D to także specjalizacja Shapeways, która oferuje produkty będące trójwymiarową projekcją tekstów wpisanych przez użytkowników podczas konfiguracji. W tej technologii specjalizować się będzie również Digital Forming. Jej współzałożyciel, brytyjski projektant Assa Ashuach, pracował wcześniej nad obiektami dla prestiżowej linii Materialise.MGX. Z kolei marka Nervous System to biżuteria generowana w odniesieniu do logiki procesów naturalnych. Konfigurator naszyjnika Radiolaria to odzwierciedlenie procesu łączenia się komórek promienic (radiolarians). Użytkownik ma możliwość kontroli sił występujących pomiędzy komórkami. Naszyjnik jest wycinany laserowo z materiału wybranego przez klienta w ciągu około dwóch tygodni.

Nervous System (Jessica Rosenkrantz i Jesse Louis‑Rosenberg), konfigurator naszyjnika Radiolaria

Nervous System (Jessica Rosenkrantz i Jesse Louis‑Rosenberg), konfigurator naszyjnika Radiolaria

Nervous System (Jessica Rosenkrantz i Jesse Louis‑Rosenberg), konfigurator naszyjnika Radiolaria

Nervous System (Jessica Rosenkrantz i Jesse Louis‑Rosenberg), konfigurator naszyjnika Radiolaria

Nervous System (Jessica Rosenkrantz i Jesse Louis‑Rosenberg), konfigurator naszyjnika Radiolaria

Nervous System (Jessica Rosenkrantz i Jesse Louis‑Rosenberg), konfigurator naszyjnika Radiolaria

Natomiast  konfiguracja lampy Lux Sculptor, oferowanej przez Studio Ludens, polega na ustalaniu punktów kontrolnych krzywej Beziera, która jest pionowym przekrojem obiektu.

Studio Ludens (Wouter Walmink i Alexander Rulkens), konfigurator lampy Lux:Sculptor

Studio Ludens (Wouter Walmink i Alexander Rulkens), konfigurator lampy Lux:Sculptor

Studio Ludens (Wouter Walmink i Alexander Rulkens), konfigurator lampy Lux:Sculptor

Alternatywną strategią, której nie zaadaptowały jeszcze firmy oferujące indywidualizowane produkty, jest sugerowana przez Fabrizia Salvadora „indywidualizacja procesu konfiguracji”. Systemy rekomendacyjne to algorytmy z dziedziny sztucznej inteligencji, które budują swój własny obraz preferencji każdego użytkownika internetu, analizując strony, które odwiedza, i produkty, które kupuje online. Na tej podstawie Google wyświetla odpowiednie reklamy, a Amazon sugeruje książki i filmy, które mogą się nam spodobać. Takie zautomatyzowane dopasowywanie produktów ze względu na profil konkretnych użytkowników nazywa się personalizacją. Jeszcze innym rozwiązaniem problemów związanych z paradoksem wyboru jest zaoferowanie klientom możliwości wyrażania swoich preferencji odnośnie różnych wersji produktów bez potrzeby definiowania ich konkretnych cech. W tym przypadku klienci nie muszą przypisywać parametrom konkretnych wartości. Zamiast tego mogą po prostu ocenić kilka prezentowanych wersji, a konfigurator wygeneruje kolejne na podstawie tych informacji. Można do tego wykorzystać np. algorytmy genetyczne. Obecnie używa się ich najczęściej do optymalizacji, a ich zdolność do szukania odpowiedzi na słabo zdefiniowane problemy, czyli także związane z indywidualnymi preferencjami, nie jest jeszcze zagospodarowana.

Implementacja sztucznej inteligencji w konfiguratorach ma szansę rozwiązać przynajmniej część problemów związanych z paradoksem wyboru, a prędkość rozwoju CAM może oznaczać, że pełna indywidualizacja będzie coraz częstszą praktyką.

Każdemu według potrzeb

Szukaj nas na Facebooku

Szukaj