Artykuł

Artykuł ukazał się w numerze 24 (III/2007) kwartalnika 2+3D

Typografia

Matematyka w służbie typografii. Projektowanie na siatkach modułowych.

17 stycznia 2013

Artykuł archiwalny


Paul Rand, Otl Aicher, Massimo Vignelli, Alan Fletcher, Josef Müller-Brockmann – to jedynie kilku spośród projektantów, którzy w swojej pracy wykorzystywali siatki modułowe. Pojawiają się one między innymi w projektach magazynów, gazet, plakatów, broszur reklamowych, systemów identyfikacji wizualnej, raportów rocznych i książek. Być może również w Biblii Gutenberga.

Czy istnieje jakaś zależność między kanonem późnośredniowiecznym a siatką modułową? Jan Tschichold, jeden z najwybitniejszych typografów XX wieku, odkrył, że późnośredniowieczne rękopisy o proporcjach boków 2:3 miały kolumnę tekstu o identycznych proporcjach, przy czym długość kolumny była równa szerokości stronicy (rys. 1). Badania prowadzone przez J.A. van de Graafa wykazały, że opierając się na regule Villarda de Honnecourt dotyczącej podziału odcinka na dowolną liczbę części, można wykreślić kolumnę w sposób geometryczny poprzez podzielenie przekątnej stronicy na dziewięć części (rys. 2).

1. Stronice rozkładowe późnośredniowiecznych rękopisów o proporcjach boków 2:3 – na szaro zaznaczone zostały kolumny tekstu

1. Stronice rozkładowe późnośredniowiecznych rękopisów o proporcjach boków 2:3 – na szaro zaznaczone zostały kolumny tekstu

1. Stronice rozkładowe późnośredniowiecznych rękopisów o proporcjach boków 2:3 – na szaro zaznaczone zostały kolumny tekstu

2. Badania J.A. van de Graafa: sposób wykreślenia kolumn na stronicach rozkładowych poprzez podział przekątnej stronicy na dziewięć części

2. Badania J.A. van de Graafa: sposób wykreślenia kolumn na stronicach rozkładowych poprzez podział przekątnej stronicy na dziewięć części

2. Badania J.A. van de Graafa: sposób wykreślenia kolumn na stronicach rozkładowych poprzez podział przekątnej stronicy na dziewięć części

Analiza 42-wierszowej Biblii Gutenberga dokonana pod koniec lat 40. XX w. przez argentyńskiego typografa Raúla Mario Rosarivo wykazała, że późnośredniowieczny kanon tworzący makietę stronicy o proporcjach 2:3 mógł być oparty na dziewięciomodułowej siatce. Taka siatka umożliwia zachowanie 4 podstawowych warunków kanonu późnośredniowiecznego:
1) przekątna stronicy pokrywa się z przekątna łamu;
2) wysokość łamu jest równa szerokości kolumny;
3) margines zewnętrzny jest dwa razy większy od wewnętrznego;
4) margines dolny jest dwa razy większy niż margines górny.
Dwułamowa kolumna Biblii miała odstęp międzyłamowy o szerokości 2/3 modułu, a w wysokości każdego modułu mieściło się 7 wierszy tekstu       (rys. 3).

3. Siatka 42-wierszowej Biblii Gutenberga

3. Siatka 42-wierszowej Biblii Gutenberga

3. Siatka 42-wierszowej Biblii Gutenberga

Rosarivo rozwinął ideę projektowania na siatkach poprzez podział wysokości i szerokości stronicy siatką n × n, gdzie n jest wielokrotnością liczby 3. Podział stronicy siatką o tej samej ilości modułów w pionie i w poziomie (nie będących wielokrotnością liczby 3) nie spełnia jedynie drugiego warunku kanonu, pozostałe są zachowane. Tego typu siatki są bardzo wygodne do projektowania kolumn książek, gdyż zapewniają zawsze zgodność proporcji stronicy z proporcją kolumny. Łatwo też dzięki nim zachować prawidłowe proporcje marginesów. Czym gęstsza siatka modułowa, tym większa powierzchnia kolumny i węższe marginesy (rys. 4, 5, 6).

4. Podział stronicy siatką 9 × 9

4. Podział stronicy siatką 9 × 9

4. Podział stronicy siatką 9 × 9

5. Siatka 12 × 12

5. Siatka 12 × 12

5. Siatka 12 × 12

6. Siatka 10 × 10 stronicy kwadratowej

6. Siatka 10 × 10 stronicy kwadratowej

6. Siatka 10 × 10 stronicy kwadratowej

Obecnie bardzo często wykorzystuje się takie siatki do projektowania kolumn książek, i choć nie ma gotowej recepty na idealną siatkę, pewne jest, że jeśli stronica broszury czy książki ma mieć spójny wygląd, musi być rozpatrywana i projektowana jako całość. Marginesy powinny spajać kolumnę ze stronicą, a nie stanowić jedynie ochronną ramkę.

Opracowany do projektów architektonicznych system Modulor Le Corbusiera, który opiera się na dwóch „splecionych” ze sobą ciągach – pierwszy (a) to ciąg Fibonacciego1, a drugi (b) to ciąg złożony z podwojonych wartości pierwszego – po przeskalowaniu do jednostek typograficznych można wykorzystywać do projektowania siatek. Wynikowy ciąg (c) po przeliczeniu na pica lub cicera może być z powodzeniem użyty w projekcie.
Ciąg (a): 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55…
Ciąg (b): 6, 10, 16, 26, 42, 68…
Ciąg (c): 3, 5, 6, 8, 10, 13, 16, 21, 26, 34, 42, 55, 68…

Równie przydatny do tworzenia siatek może być ciąg Lucasa: 2, 1, 3, 4, 7, 11, 18, 29, 47, 76…, czy choćby skale muzyczne przeliczone na jednostki typograficzne. Skale muzyczne tak samo jak siatka modularna stanowią uporządkowany zestaw proporcji. Praktycznie można wykorzystać dowolny harmonijny zestaw proporcji.

Przykładem wykorzystania ciągu Fibonacciego w projektowaniu graficznym jest siatka stosowana w identyfikacji wizualnej firmy Siemens, w której proporcje podziałów pionowych i poziomych oparte zostały na wspomnianym ciągu.

Siatka modułowa jest wynikiem podziału płaszczyzny na system części. Moduł reguluje zmienność elementów projektu, wyznaczając wielkości, proporcje i położenie ilustracji; szerokość jednego lub kilku modułów określa też zazwyczaj możliwe szerokości łamów tekstu. Zarówno w przypadku druków akcydensowych, jak i w przypadku książek, podział na moduły może obejmować całą płaszczyznę arkusza, stronicy lub rozkładówki. Najczęściej jednak podział ten następuje w obrębie kolumn otoczonych ze wszystkich stron marginesami.W najprostszej, a zarazem najbardziej typowej sytuacji moduły siatki mają postać kwadratów bądź prostokątów jednakowej wielkości, utworzonych przez krzyżujące się linie poziome i pionowe (rys. 7).

7. Siatka o jednakowych modułach prostokątnych
1) moduł, 2) rząd modułów, 3) poziomy odstęp międzymodułowy, 
4) kolumna modułów, 5) pionowy odstęp międzymodułowy

7. Siatka o jednakowych modułach prostokątnych 1) moduł, 2) rząd modułów, 3) poziomy odstęp międzymodułowy, 4) kolumna modułów, 5) pionowy odstęp międzymodułowy

7. Siatka o jednakowych modułach prostokątnych
1) moduł, 2) rząd modułów, 3) poziomy odstęp międzymodułowy, 
4) kolumna modułów, 5) pionowy odstęp międzymodułowy

Rzadkością są siatki zbudowane z modułów o innym kształcie – na przykład równoległoboków. Homogeniczność kształtów i wielkości modułów nie jest jednak koniecznością. Odstępstwo od rygorystycznej jednorodności modułów może być wynikiem dopasowania formy modułów do funkcji, jaką pełnią one w makiecie. W przypadku publikacji, w której przypisy bądź podpisy do ilustracji są składane jako marginalia w łamie węższym od łamów tekstu podstawowego, siatka modułowa będzie zawierać jedną węższą kolumnę modułów. Gdy na tytuły zostanie zarezerwowany cały rząd modułów na górze stronicy, odpowiednie zwiększenie wysokości modułów jedynie w tym rzędzie (w całej makiecie) umożliwi zmieszczenie dłuższych tytułów lub składanie ich większym stopniem pisma. Odrębnym przykładem stosowania w makiecie niejednakowych modułów jest siatka będąca wynikiem nałożenia kilku siatek modułowych – jest to jednak przykład dość specyficzny, gdyż w takiej siatce wynikowej współistnieją ze sobą np. dwie różne siatki, każda złożona najczęściej z jednakowych modułów.

W literaturze dotyczącej siatek modułowych podawane jest kilka sposobów wyrównywania wierszy tekstu z górną i dolną krawędzią każdego modułu. Zdaniem Josefa Müllera-Brockmanna2 linia wersalików powinna być zgodna z górną krawędzią modułu, zaś linia wydłużeń dolnych – z jego dolną krawędzią (rys. 8). Hans Rudolf Bosshard 3 zaleca natomiast wyrównywanie dolnej krawędzi modułu z podstawową linią pisma (rys. 9.1). Jeśli zaś chodzi o górną krawędź modułu, Bosshard pozostawia więcej swobody: proponuje wyrównanie jej z linią wersalików, ze średnią linią pisma lub też z wyznaczoną teoretyczną linią równoległą do linii pisma, biegnącą pomiędzy linią średnią a linią wersalików (rys. 9.2).

8. Wyrównywanie modułów i tekstu: sposób zalecany przez Josefa Müllera-Brockmanna

8. Wyrównywanie modułów i tekstu: sposób zalecany przez Josefa Müllera-Brockmanna

8. Wyrównywanie modułów i tekstu: sposób zalecany przez Josefa Müllera-Brockmanna

9.1. Sposób wyrównywania dolnych krawędzi modułów z wierszami tekstu zalecany przez Hansa Rudolfa Bossharda

9.1. Sposób wyrównywania dolnych krawędzi modułów z wierszami tekstu zalecany przez Hansa Rudolfa Bossharda

9.1. Sposób wyrównywania dolnych krawędzi modułów z wierszami tekstu zalecany przez Hansa Rudolfa Bossharda

A.

A.

A.

B.

B.

B.

C.

C.

C.

9.2. Zalecane przez Hansa Rudolfa Bossharda sposoby wyrównywania górnych krawędzi modułów z wierszami tekstu:
A. Wyrównanie z linią wersalików
B. Wyrównanie z linią średnią pisma
C. Przykład wyrównania z linią biegnącą pomiędzy liną średnią a linią wersalików

W niektórych projektach – częściej w akcydensach, np. plakatach, niż w wielostronicowych publikacjach zawierających dużą ilość tekstu, takich jak książki – spotyka się siatki bez odstępów międzymodułowych, z modułami stykającymi się ze sobą4 (rys. 10). Najczęściej jednak moduły siatki oddzielane są od siebie odstępami poziomymi i pionowymi. Szerokość odstępów poziomych w najprostszym przypadku równa jest szerokości odstępów międzyłamowych tekstu podstawowego. Natomiast wysokość odstępów pionowych – przy ustalonym stopniu tekstu podstawowego – jest regulowana w zasadzie przez dwa czynniki: interlinię tekstu podstawowego oraz przyjęty sposób wyrównywania modułów względem tego tekstu. Przykładowo, przy wyrównaniu górnej krawędzi modułu z linią wersalików, zaś dolnej – z linią podstawową pisma, najmniejsza możliwa wysokość odstępu pionowego jest równa odległości pomiędzy linią podstawową pisma jednego z wierszy a linią wersalików następnego wiersza (rys. 11). Przy stosowaniu większego odstępu pionowego wysokość tego odstępu pozwala na umieszczenie w nim jednego lub więcej wierszy tekstu podstawowego      (rys. 12); w takim przypadku możliwe jest przeznaczenie pionowych odstępów międzymodułowych na podpisy pod ilustracjami5.

10. Siatka bez odstępów międzymodułowych

10. Siatka bez odstępów międzymodułowych

10. Siatka bez odstępów międzymodułowych

11. Minimalna wysokość odstępu pionowego w siatce, w której górna krawędź każdego modułu wyrównana jest z linią wersalików, a dolna – z linią podstawową pisma

11. Minimalna wysokość odstępu pionowego w siatce, w której górna krawędź każdego modułu wyrównana jest z linią wersalików, a dolna – z linią podstawową pisma

11. Minimalna wysokość odstępu pionowego w siatce, w której górna krawędź każdego modułu wyrównana jest z linią wersalików, a dolna – z linią podstawową pisma

12. Wysokość pionowego odstępu międzymodułowego umożliwiająca umieszczenie w nim dwóch wierszy tekstu podstawowego

12. Wysokość pionowego odstępu międzymodułowego umożliwiająca umieszczenie w nim dwóch wierszy tekstu podstawowego

12. Wysokość pionowego odstępu międzymodułowego umożliwiająca umieszczenie w nim dwóch wierszy tekstu podstawowego

Składanie podpisów do ilustracji w odstępach międzymodułowych nie jest jedynym możliwym rozwiązaniem problemu podpisów dostępnym przy stosowaniu siatki modułowej. Podpisy mogą również zostać zgrupowane w jednym miejscu stronicy lub rozkładówki – obok, pod lub niekiedy nad ilustracjami6. W takiej sytuacji na podpisy do ilustracji wygospodarowany zostaje jeden lub kilka modułów, czasem cały rząd lub kolumna ­modułów. Rozwiązanie to może być korzystne w przypadku długich podpisów, jak też w sytuacji dużych różnic w ich długości. Inny sposób pozwalający na stosowanie podpisów o zmiennej długości był używany we wprowadzonej w 1988 roku makiecie brytyjskiej gazety „The Guardian”7. W makiecie tej siatka modułowa określała położenie i rozmiary nie pojedynczych ilustracji, lecz większych całości – takich jak artykuły – złożonych z wielu elementów; tym samym wysokość ilustracji nie była rygorystycznie dopasowana do wielkości wynikających z wysokości modułów i pionowych odstępów międzymodułowych.

W projektowaniu opartym na siatce modułowej istnieją dwie metody pozwalające na osiągnięcie różnorodności proporcji i formatów ilustracji. Pierwszą z nich jest użycie siatki składającej się z wielu podziałów, tworzących w rezultacie dużą liczbę modułów. Dla przykładu, siatka 3 × 3 o kwadratowych modułach i odstępie międzymodułowym poziomym równym odstępowi międzymodułowemu pionowemu daje możliwość zastosowania ilustracji o 9 rozmiarach i 4 proporcjach boków8. Siatka 6 × 6, o kształcie modułów oraz wielkości odstępów takich samych jak w poprzednim przykładzie, umożliwia już wykorzystanie ilustracji o 36 rozmiarach i 12 proporcjach boków9 (rys. 13). Siatki o drobnym podziale można napotkać m.in. w makietach gazet (wspomniana już siatka 96-modułowa stosowana przez „The Guardian”), magazynów (108-modułowa siatka czasopisma „Twen”10) oraz w projektach systemów identyfikacji wizualnej i systemów piktogramów.

13. Siatka 6 × 6 o kwadratowych modułach oraz odstępie międzymodułowym poziomym równym odstępowi międzymodułowemu pionowemu: możliwość użycia ilustracji o 36 rozmiarach i 12 proporcjach boków

13. Siatka 6 × 6 o kwadratowych modułach oraz odstępie międzymodułowym poziomym równym odstępowi międzymodułowemu pionowemu: możliwość użycia ilustracji o 36 rozmiarach i 12 proporcjach boków

13. Siatka 6 × 6 o kwadratowych modułach oraz odstępie międzymodułowym poziomym równym odstępowi międzymodułowemu pionowemu: możliwość użycia ilustracji o 36 rozmiarach i 12 proporcjach boków

Drugą metodą dającą możliwość używania ilustracji o zróżnicowanych rozmiarach i proporcjach jest nałożenie na siebie dwóch lub więcej siatek modułowych. Przykładowo, nałożenie siatki 3 × 3 na siatkę 2 × 2 – przy założeniu, że obie siatki mają kwadratowe moduły, a wszystkie występujące w nich odstępy międzymodułowe są jednakowe – pozwala na wykorzystanie ilustracji o 25 rozmiarach oraz 7 proporcjach boków (rys. 14). Zastosowanie tej metody można zobaczyć w projektach Massimo ­Vignelliego (np. identyfikacja wizualna firmy Knoll International11 – siatka będąca w zasadzie wynikiem nałożenia na siebie siatek 3 × 4 oraz 3 × 6, z wydzielonym dodatkowym miejscem przeznaczonym m.in. na skład nagłówków) czy też w projektach studia graficznego Otla Aichera (np. broszura prezentująca Monachium jako miasto organizujące Igrzyska Olimpijskie w 1972 roku – siatka stanowiąca rezultat nałożenia siatki 4 × 5 na siatkę 4 × 4 12).

14. Nałożenie siatki 3 × 3 na siatkę 2 × 2 (każda z siatek złożona z modułów o kształcie kwadratu, odstęp międzymodułowy poziomy, równy odstępowi międzymodułowemu pionowemu, jednakowe odstępy międzymodułowe w obu siatkach): możliwość wykorzystania ilustracji o 25 rozmiarach oraz 7 proporcjach boków

14. Nałożenie siatki 3 × 3 na siatkę 2 × 2 (każda z siatek złożona z modułów o kształcie kwadratu, odstęp międzymodułowy poziomy, równy odstępowi międzymodułowemu pionowemu, jednakowe odstępy międzymodułowe w obu siatkach): możliwość wykorzystania ilustracji o 25 rozmiarach oraz 7 proporcjach boków

14. Nałożenie siatki 3 × 3 na siatkę 2 × 2 (każda z siatek złożona z modułów o kształcie kwadratu, odstęp międzymodułowy poziomy, równy odstępowi międzymodułowemu pionowemu, jednakowe odstępy międzymodułowe w obu siatkach): możliwość wykorzystania ilustracji o 25 rozmiarach oraz 7 proporcjach boków

Zarówno dla siatki będącej wynikiem nałożenia dwóch lub więcej siatek modułowych, jak też dla najbardziej typowej siatki o jednakowych modułach, wyrównanie tekstu podstawowego z każdym modułem siatki wiąże się ze znalezieniem takiej liczby wierszy tekstu podstawowego w łamie, przy której odpowiednie zgranie modułów i tekstu będzie w ogóle możliwe13. Najprostsza sytuacja ma miejsce w siatce bez pionowych odstępów międzymodułowych (jak na rys. 10) lub posiadającej odstępy pionowe minimalnej wysokości (jak na rys. 11). W takim przypadku liczba wierszy tekstu podstawowego musi w łamie być po prostu podzielna przez liczbę modułów mieszczących się w wysokości kolumny. Gdy pomiędzy modułami znajduje się odstęp, pozwalający na umieszczenie w nim jednego lub kilku wierszy tekstu podstawowego – a jednocześnie podpisy do ilustracji nie są składane w odstępach międzymodułowych i pod najniżej położonymi modułami – obliczenie odpowiedniej liczby wierszy w łamie jest również względnie proste:

liczba wierszy w łamie niezbędna dla wyrównania modułów i tekstu podstawowego = liczba modułów mieszczących się w wysokości kolumny × liczba wierszy mieszczących się w wysokości modułu + (liczba modułów mieszczących się w wysokości kolumny – 1) × liczba wierszy mieszczących się w wysokości pionowego odstępu międzymodułowego

Np. w przypadku siatki 2 × 4, z modułem o wysokości mieszczącej 3 wiersze tekstu podstawowego oraz odstępem międzymodułowym o wysokości mogącej pomieścić 2 wiersze tego tekstu, liczba wierszy w łamie niezbędna dla wyrównania modułów i tekstu podstawowego (oznaczona poniżej literą w) będzie wynosić:

w = 4 × 3 + (4 – 1) × 2
w = 12 + 6
w = 18

Na podstawie podobnego równania – dopasowanego jednak do założeń konkretnej makiety – można też wyliczyć liczbę wierszy w łamie niezbędną dla wyrównania modułów oraz tekstu podstawowego w sytuacji, gdy makieta zakłada umieszczanie podpisów pod ilustracjami w pionowych odstępach międzymodułowych i pod najniżej położonymi modułami siatki.

Znacznie bardziej skomplikowanym zadaniem jest wyznaczenie liczby wierszy w łamie, przy której możliwe jest wyrównanie tekstu podstawowego i siatki powstałej w wyniku nałożenia na siebie dwóch różnych siatek modułowych; w takim przypadku zarówno moduły pierwszej, jak i drugiej siatki powinny być wyrównane z wierszami tekstu podstawowego. W sytuacji, gdy wysokość pionowego odstępu międzymodułowego pozwala na umieszczenie w nim jednego wiersza tekstu podstawowego – zakładając przy tym, że podpisy do ilustracji nie są składane w odstępach międzymodułowych i pod najniżej położonymi modułami – liczbę wierszy w łamie niezbędną dla wyrównania tekstu podstawowego oraz modułów obu siatek można wyliczyć ze wzoru14:

w = (xy – 1) + nxy

gdzie:
    w – liczba wierszy / łam
    x – liczba modułów 1. siatki / wysokość kolumny
    y – liczba modułów 2. siatki / wysokość kolumny
    n – zmienna: 0 lub liczba należąca do zbioru liczb naturalnych (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9…); wraz ze wzrostem wartości tej zmiennej rośnie też liczba wierszy przypadających na moduł każdej z nałożonych na siebie siatek.

Np. dla siatki będącej rezultatem nałożenia na siebie siatek modułowych 4 × 3 oraz 4 × 2, zakładając, że zmienna n jest równa 7:

w = (3 × 2 – 1) + 7 × 3 × 2
w = 5 + 42
w = 47


Artykuł został oparty na treści wykładów prowadzonych w ramach warsztatów typo.d2d oraz Akademickiego Kursu Typografii.

 

 

1.  Ciąg liczb naturalnych 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, … (niektórzy włączają do tego ciągu liczbę zero), w którym każda liczba – oprócz dwóch pierwszych liczb ciągu – jest sumą dwóch poprzednich. Stosunek dwóch kolejnych liczb ciągu jest przybliżeniem złotego podziału, tym dokładniejszym, im większe liczby ciągu (właściwość tę wykazał Johannes Kepler)
2.  J. Müller-Brockmann, Grid Systems in Graphic Design / Rastersysteme für die visuelle Gestaltung, Sulgen/Zürich 1996.
3.  H.R. Bosshard, Der typografische Raster / The Typographic Grid, Sulgen/Zürich 2000.
4.  Stosowanie siatki bez odstępów w publikacji zawierającej tekst w wielołamowej kolumnie powoduje, że szerokość łamu jest nieco mniejsza od szerokości modułu (lub grupy modułów) ze względu na obecność odstępu międzyłamowego.
5.  Składanie podpisów pod ilustracjami w odstępach międzymodułowych wymaga zwykle uwzględnienia miejsca na podpis pod najniżej położonymi modułami siatki.
6.  Umieszczanie podpisów nad ilustracjami stosowane było np. w magazynie architektonicznym „Oppositions”, ukazującym się w latach 1973–1984, zaprojektowanym przez Massimo Vignellego.
7.  Makieta wykorzystująca siatkę 8 × 12 o kwadratowych modułach używana była przez „The Guardian” od 1998 do 2005 roku. Projekt makiety: David Hillman, Pentagram.
8.  We wszystkich przykładach podawana liczba proporcji boków wynika z założenia, że w każdym przypadku – oprócz ilustracji o kształcie kwadratu – proporcję tę stanowi stosunek krótszego boku ilustracji do jej boku dłuższego.
9.  Podana w tym przykładzie liczba proporcji boków wynika z uproszczenia, dokonanego ze względów poglądowych: przy obliczaniu proporcji nie wzięto pod uwagę różnic związanych z istnieniem odstępu międzymodułowego. Dla przykładu, stosując to uproszczenie, przyjęto, że ilustracja o rozmiarach 1 × 2 moduły ma takie same proporcje boków, co ilustracja o rozmiarach 3 × 6 modułów, choć w rzeczywistości – uwzględniając obecność odstępów między modułami – dokładne proporcje boków tych ilustracji są różne.
10.  Makieta niemieckiego miesięcznika młodzieżowego „Twen”, zaprojektowana przez Willy’ego Fleckhausa, oparta była na siatce 12 × 9 o modułach prostokątnych. Czasopismo to ukazywało się w latach 1959–1971.
11.  Projekty dla Knoll International powstałe w latach 1966–1980, zrealizowane przez zespół projektantów nowojorskiego oddziału firmy Unimark International, kierowany przez Massimo Vignellego oraz przez Vignelli Associates:
www.unimark-international.com
12. Podobna, choć znacznie bardziej skomplikowana siatka została zaprojektowana dla biuletynów informacyjnych – oficjalnych raportów wydawanych przez Komitet Organizacyjny Olimpiady w Monachium.
13.  We wszystkich przykładach obliczeń przyjęte zostało założenie, że każda siatka modułowa (w przypadku siatki będącej wynikiem nałożenia na siebie kilku siatek modułowych: każda z siatek składowych) posiada moduły o jednakowej wysokości (w przypadku siatki bez odstępów międzymodułowych: moduły o wysokości mogącej pomieścić jednakową liczbę wierszy tekstu podstawowego), pionowe odstępy międzymodułowe mają identyczną wysokość, natomiast wysokość i położenie siatki modułowej odpowiadają dokładnie wysokości kolumny oraz jej położeniu na stronicy.
14.  Wzór opracowany przez autorów artykułu.

Bibiliografia:


H.R. Bosshard, Der typografische Raster /  The Typographic Grid. Sulgen / Zürich 2000.

R. Bringhurst, The Elements of Typographic Style. Vancouver 2005.

A. Hurlburt, The Grid: A Modular System for the Design and Production of Newspapers, Magazines, and Books. New York 1978.

P.B. Meggs, A History of Graphic Design. 3rd edition, New York 1998.

J. Müller-Brockmann, Grid Systems in Graphic Design / Rastersysteme für die visuelle Gestaltung.  Sulgen / Zürich 1996.

W. Owen, Modern Magazine Design. Dubuque 1992.
Samara Timothy, Making and Breaking the Grid:  A Graphic Design Layout Workshop. Gloucester 2005.

J. Tschichold, Gestalt des Buches, Basel 1975.

A. Wild, La typographie de la Biblede Gutenberg,  wrzesień 1995, www.gutenberg.eu.org/pub/GUTenberg/publicationsPDF/22-wild.pdf

Rysunki 13 i 14 zostały opracowane na podstawie ilustracji zamieszczonych w Der typografische Raster /  The Typographic Grid Hansa Rudolfa Bossharda  (s. 176–177).

 

Szukaj nas na Facebooku

Szukaj